In ’n wêreld waar dinge vinnig verander en geskiedenis dikwels vervaag, staan die Wesfrontvasbyt 2025 as ’n lewende getuienis van volharding, identiteit en trots. Vanjaar het die stappers van die Wesfrontvasbyt geskiedenis gemaak toe hulle die eerste groep was wat in generaal Piet Cronjé se laer by Vendusiedrift oornag het – ’n stuk grond waar die gees van die Anglo-Boereoorlog (ABO) steeds in die wind fluister.
“Ons maak geskiedenis,” sê Cara Tomlinson, kultuurkoördineerder van die FAK in die Noord-Kaap. Sy was ook die organiseerder en leier van die toer. “Ons is die eerste groep mense wat sedert 27 Februarie 1900 weer in Cronjé se laer oornag het. Dit was ook ‘n besonderse belewenis om die Wesfrontslagvelde te voet saam met die historikus, skrywer en uitgelese toergids, dr. Louis Bothma te verken. Kennis is mag en hierdie leersame stapnaweek het dit net weereens bevestig.”
“Daar is twee lewenswette waarby jy nie in die lewe verby kan kom nie,” het Bothma op die openingsdag gesê. “Een is verandering – die lewe is ’n proses van verandering, niks bly dieselfde nie. Die ander is ongelykheid of uniekheid – ons is nie gelyk nie, ons is elkeen uniek.”
Hierdie woorde het die toon aangegee vir ’n vierdaagse geestelike en fisieke reis van sowat 55 kilometer, waar elke stapper sy eie tempo, ervaring en insig moes vind. Want soos die geskiedenis van die Wesfront self, is geen pad of persoon ooit dieselfde nie.
Pad deur tyd
Die eerste dag van die Wesfrontvasbyt het die stappers op ’n reis geneem deur die slagvelde van die ABO – van Belmont en Graspan tot Modderrivier en Magersfontein – plekke en veldslae wat uiteindelik sou lei tot die Slag van Paardeberg.
Van die ou treinstasie af het die groep na Paardeberg gestap, waar hulle ’n panoramiese uitsig oor die Wesfront gekry het. Voor hulle het die heuwels en vlaktes gelê waar name soos Piet Cronjé, Christiaan de Wet en Danie Theron eeue gelede die geskiedenis van Suid-Afrika help vorm het.
Daar word oor die vlaktes by Paardeberg-koppie uitgekyk. (Foto: Cara Tomlinson)
Van bloed tot broederskap
Die tweede dag was ’n uitmergelende stap van sowat 22 kilometer langs die treinspoor en Modderrivier. In die warm son het die groep die grafte van gesneuweldes besoek en die stille getuienisse van oorlog en verlies gesien.
Daar is vir ’n lang ent langs die treinspoor gestap. (Foto: Cara Tomlinson)
Tog was dit ook ’n dag van gemeenskap. Ná ’n welverdiende afkoel in die rivier het die stappers die laaste deel van die roete na die Boerevereniging-saal aangedurf, waar hulle vir die naweek kamp opgeslaan het.
“Om by Cronjé se laer te staan en te weet jy slaap vanaand waar hy gestaan het, is onbeskryflik,” het Doret le Cornu, een van die stappers, vertel. “Dis asof jy die stemme van die verlede hoor – nie hard nie, maar saggies, soos ’n herinnering wat wag om weer vertel te word.”
Waar geskiedenis asemhaal
Op die derde dag het die stappers nog verskeie grafte besoek, insluitend die grafte van Kanadese wat ook aan die Slag van Paardeberg deelgeneem en gesneuwel het. Daarna het hulle oor die plaas Stinkfontein beweeg, waar ’n plaashuis uit 1900 steeds getuig van die moeilike dae van die oorlog. Later het hulle hul pad na die Oskoppies, of soos die Boere dit noem, De Wet se koppie, gevind. Hier het hulle die privaat De Wet-museum besoek en die Van Niekerk-familie ontmoet, wat sedert die oorlog op die plaas woon.
“Hierdie grond is deurdrenk van stories,” het Bothma vertel. “Elke klip en koppie het iets om te sê, as jy net bereid is om stadig genoeg te loop om te luister.”
In die voetspore van helde
Die laaste dag het reeds om 02:00 begin – ’n 11 kilometer lange nagmars van Koedoesdrif na Vendusiedrift, dieselfde roete wat Danie Theron as spioen gestap het om Cronjé in die laer te besoek. Met sonsopkoms het die groep saam ’n koppie koffie geniet, ’n eenvoudige maar diep simboliese gebaar van verbondenheid oor tyd en geslagte heen.
Sonsopkoms oor Cronjé se laer. (Foto: Cara Tomlinson)
Die vasbyt is afgesluit met ’n huldeblyk by die Boeremonument, waar die burgers van die Slag van Paardeberg begrawe is. Le Cornu het die gedig “Kampsuster” van Jan F.E. Celliers voorgedra, gevolg deur “Dis al” en die aangrypende “Laaste skietgebed” van ’n oudstryder. Terwyl die groep die “Onse Vader” gesing het, het die oggendson oor die veld gebreek – ’n heilige oomblik van stilte, trots en dankbaarheid.
By die Boeremonument by Cronjé se laer. (Foto: Cara Tomlinson)
Leerskool in lewe, nie net geskiedenis nie
“Die Wesfrontvasbyt is meer as net ’n historiese staproete,” sê Tomlinson. “Dit is ’n lewende leerskool. Deur die veld, die stof, die sweet en die stories het jong en ouer deelnemers ’n nuwe perspektief gekry op die waarde van deursettingsvermoë, gemeenskap en kultuurerfenis.”
“Wanneer jy die Wesfront te voet verken,” sê Bothma, “besef jy hoe stadig dinge eintlik beweeg het. Elke kilometer vertel jou van die moed van gewone mense – burgers wat dit gewaag het om die onmoontlike te doen sonder moderne middele.”
Die Wesfrontvasbyt 2025 sou nie moontlik gewees het sonder die ondersteuning van die Solidariteit Beweging, die Orania Beweging, Solidariteit Helpende Hand en OOM (Ons Erfenis en Monumente) nie. Hierdie vennootskappe toon dat die bewaring van geskiedenis nie net oor monumente gaan nie, maar oor mense – en oor die jonger geslagte wat bereid is om dit voort te dra.
“Ons leer jongmense weer om in die spore van hulle voorouers te stap,” het Le Cornu gesê. “Dis nie net ’n oefening in stamina nie – dis ’n oefening in karakter.”
Toekoms geanker in die verlede
Soos die laaste dag se son oor die Paardeberg gesak het, was dit duidelik: “Die Wesfrontvasbyt is nie net ’n herdenking van oorlog nie, maar ’n viering van die lewe – van verandering en uniekheid”, soos Bothma dit so mooi gestel het.
“Diegene wat bereid is om deur die stof van die verlede te stap, vind nie net die geskiedenis nie – hulle vind hulself,” sê Tomlinson.
Stappers by Paardeberg-slagveld. (Foto: Cara Tomlinson)
